BİLİM VE KAHRAMANLARI ÜZERİNE KONUŞALIM: ELEKTRİK

"Elektiriğin tam olarak ne olduğunu anladığımız gün, insanlık tarihinde görülmüş en önemli olaya tanıklık edeceğiz."

Nicola Tesla



Etrafımızda her yerde elektrik ve manyetizma var. Elektrikli saatlerimiz, hesap makinalarımız, bilgisayarlarımız, telefonlarımız var. Mavi gökyüzünde gökkuşağının renkleri, elektrik nedeniyle oradadır. Arabalar, uçaklar, trenler elektrik sayesinde çalışır. Atlar elektriğe ihtiyaç duyar çünkü; kas kasılmaları elektrik gerektirir. Sinir sistemimiz elektrikle yönetilir. Atomlar, moleküller, tüm kimyasal tepkimeler elektrik sayesinde gerçekleşir.


Elektriğin Tarihsel Gelişimi

Elektriğin Benjamin Franklin tarafından keşfedildiği söylense de, onun deneyleri yıldırım ve elektriğin arasında bağlantı kurulmasından öteye geçememiştir. Elektriğin hikayesi uçurtmayla yıldırım yakalamaktan biraz daha karışıktır. Milattan önce 600’lerde Antik Yunan’da insanlar fosilleşmiş ağaç kalıntısı olan kehribar taşlarının birbirine sürtündüğünde ortaya çıkan tepkimeyi fark etmişlerdir. Yunanlıların fark ettiği aslında saçlarımızı dikleştiren, bazen el sıkıştığımızda bizi çarpan statik elektrikten başka bir şey değildir. Statik elektriği açıklamak için maddenin doğasından başlasak iyi olur. Her madde bildiğiniz üzere atomlardan oluşur ve her atomun içerisinde üç ayrı parçacık bulunur. Bunlar proton nötron ve elektrondur. Etrafımızda bulunan eşyaların çoğunda elektronlar ve protonlar eşit seviyede bulunur. Bu sayede onlara dokunduğunuz zaman elektrik çarpmaz. Fakat elektronlar sürtünme yoluyla yeterli enerjiyi bulup bulundukları atomu terk ederlerse, terk ettikleri obje elektron ve proton dengesini yitirmiş olur ve pozitif yüklü cisim haline gelir. Eğer pozitif yüklüyseniz ve negatif yüklü bir cisme dokunursanız elektronlar denge sağlamak amacıyla vücudunuza hücum eder. Bu durum sizi nötr hale getirir. (ufak bir çarpılmayla tabi) Tüm bu bilgileri Benjamin Franklin’in deneyleri sayesinde edindiğimizi söylemeliyiz.

Franklin’in deneyine gelecek olursak; Franklin uçurtmasını ipek bir ipe bağlamıştı. İpin ucunda demir bir anahtar vardı. Bulutların içerisinde bulunan negatif yüklü elektrik, uçurtmanın ıslanan ipek ipi üzerinde toplanmaya başlamıştı. Diğer elini anahtara yaklaştırdığında kıvılcımların çıktığını gördü. Franklin böylelikle elektriğin negatif ve pozitif yüklü objeler üzerinde hareket eden yapısını çözmeye çalıştı.


Elektrik deyince bahsetmemiz gereken diğer bir isim de Thomas Edison. Fonograf, (ses kayıt ve dinleme cihazı) akkor lamba ve film projektörünü icat etmiştir. 1870 yılında Edison doğru akım türünü kullanarak New York’ta bir elektrik santrali kurmuştur. (Doğru akım, elektronların tek yönde ilerlediği bir akımdır. Alternatif akım ise yönü ve büyüklüğü zamana göre değişen akım türüdür) Edison her ne kadar büyük bir buluşa imza atıp kendinden sonraki bilim insanlarının yolunu aydınlatsa da kurmuş olduğu elektrik santrali doğru akım türünü kullandığı için hem yüksek enerji kaybına hem de büyük yangınlara sebep oluyordu. Edison’un doğru akım çalışmalarına sıcak bakmayan Tesla, alternatif akım üzerinde çalışmalar yapmıştır. En önemli buluşu elektriğin kablosuz olarak taşınabileceğini deneysel olarak Londra fuarını aydınlatarak ispatlamasıdır. Bugün bilinen tüm iletişim sistemlerinin, uzay teknolojilerinin ve kablosuz iletişimin temelini atmıştır. Tesla alternatif akımı kullanarak sadece elektriği daha faydalı kullanmayı değil aynı zamanda elektriğe ihtiyaç duyan aletlerin daha güvenli bir şekilde çalışarak uzun ömürlü olmalarını da sağlamıştı. Ayrıca alternatif akım daha yüksek voltaj üretmeyi mümkün kılıyor, elektriğin çok daha ucuz bir şekilde taşınmasını sağlıyordu.



Doğru-alternatif akımla ilgili yaşadıkları fikir ayrılıkları sonucu Edison’la yollarını ayıran Tesla alternatif akıma ilişkin buluşlarının patentini ise 1885 yılında George Westinghouse’a sattı. Böylece Westinghouse ve Tesla, Edison ile doğrudan rakip oldu. Bu rekabet kısa sürede ticari savaşa döndü ve günümüzde ‘Akım Savaşları’ olarak anılır oldu. Chicago'da düzenlenen 1893 Kolomb Dünya Fuarı ise Akım Savaşları için önemli bir muharebe oldu: Westinghouse ve Tesla, Edison'a kıyasla çok daha ucuz bir teklif vererek fuardaki Elektrik Pavyonu'nu aydınlatırken bütün dünya alternatif akımın bu başarısına tanık oluyordu. Tesla alternatif akımla geleceğe imzasını atmıştı.

Bu dahi bilim insanının bir de çocukluk hayali varmış: Kuzey Amerika'nın doğusunda, ABD ile Kanada sınırı arasında, Niagara Nehri'nin üzerinde bulunan Niagara Şelalelerinde alternatif akım kullanarak burada akan sudan elektrik üretmek! Küçük bir çocuğun böyle bir şeyi düşünüp, hayal etmesi bile insanı şaşırtırken bunu gerçekleştirip adını bilim tarihine yazdırması ise azmin ve çalışmanın bir göstergesi olmalı.

Elektrik ile ilgili konuşacaklarımızı şimdilik burada noktalarken son olarak söylemek istediğim bir şey var: Şimdilerde hemen hemen her konuda bir taraf seçip tartışmaya meraklı olsak da bilim insanlarının çalışmaları hiç de göz ardı edilecek gibi değil. Bilim insanlarını anımsamak umuduyla...



''HAYATTA EN HAKİKİ MÜRŞİT İLİMDİR FENDİR, İLİM VE FENDEN BAŞKA YOL GÖSTERİCİ ARAMAK GAFLETTİR, DALALETTİR, CEHALETTİR.''

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK



71 görüntüleme

©2019 by fikirkolektif. Tüm hakları saklıdır.