• admin

NEDİR BU KELEBEK ETKİSİ?




“Amazon Ormanları'nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD'de bir fırtınanın kopmasına neden olabilir.” Delice geldiğini biliyorum. Nasıl bir kelebek bu kadar büyük bir olaya etki edebilir? Ya da bu gibi teoriler hayatlarımıza ne gibi etkilerde bulunabilir? Bu teori Amerikalı Edward Norton Lorenz’in “kelebek etkisi” teorisidir. Kelebek etkisini basitçe anlatmak gerekirse, bir sistemin başlangıç verilerinde ufacık oynama yapıldığında sonucun öngörülemez olmasıdır.


Lorenz'in Hava Durumu Hesaplaması

Kelebek etkisi teorisinin çıkış noktası, Edward Lorenz’in 1963’te yaptığı hava durumu hesaplamasıdır. Bu hava durumu hesaplamasını basit bir şekilde düşünelim. Sistemimiz girdiler ve çıktılara sahip olsun. Girdilerdeki ufak bir oynama, çıktılarda öngörülemez bir sonuç yaratmaktadır. Yani Lorenz deneyinde ilk girdisini 0,506127 sayısı ile yapmış, diğer deneyinde ise 0,506 olarak yapmıştır. Dikkat! İki girdi arasındaki fark sadece binde bir. Aynı zamanda bu durum bir kelebeğin kanat çırpmasının oluşturduğu rüzgarla eşdeğer olasılığa sahip. Girdiler arasındaki bu ufacık farka rağmen iki deneyin çıktılarının sonucu oldukça farklı oluyor. Sonuç olarak iki girdinin arasındaki küçücük bir fark çıktılarında muazzam ve öngörülemez sonuçlar doğuruyor. Lorenz yaptığı bu deneylerde çok farklı değişkenlerin olduğunu ve ancak kısa vadeli hava durumu tahminlerinin yapılabileceği kanısına varıyor. Lorenz’in bu keşfi dünyadaki tüm olayların bir yasaya bağlı olması olgularını şiddetli bir şekilde sarsmıştır.


Kaos Teorisi Ve Kelebek Etkisi


Kelebek etkisini anlayabilmek için kaos teorisine bir göz atmak gerekiyor. Aralarındaki ilişki şöyle, eğer kaos teorisi bir olayın süreciyse kelebek etkisi olayın başlangıç adımı oluyor. Alternatif bilimler sonucu tahmin edilebilir fiziksel ve kimyasal olayları ele alır. Fakat Kaos Teorisi öngörülemeyen ve oldukça fazla değişkenin olduğu bir bilimdir. Genel olarak borsa, hava durumu gibi kontrol etmenin imkansız olduğu olayları içine alır.


Kelebek etkisinin hayata uyarlanmasının sonucu ise evren üzerindeki tüm canlıların ve nesnelerin birbiriyle bağlantılı olduğu ve tüm varlıkların birbirine etki ettiğidir. Hayatlarımızdaki tüm ayrıntılar aslında bir dönüm noktasıdır ve verdiğimiz her karar bizim veya bir başkasının hayatını etkiler. Hayatlarımızda yaptığımız ve yapmadığımız her bir seçim yeni bir olasılık doğuruyor. Bu olasılıklar ise sayısız olasılığı beraberinde getiriyor. Bu aslında Kaos Teorisinin hayata aktarılmış biçimidir.




Sonuç olarak kelebek etkisi insanlara büyük etki eden ve hepimizi etkisi altına alan bir kavram haline gelmiştir. İlk başlarda sadece hava durumu için kullanılsa da zamanla felsefe, ekonomi, psikoloji ve birçok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Kaos etkisinin bir alt dalı olarak bilinen kelebek etkisini günlük hayata yerleştirmeye kalkarsak şöyle bir durumla açıklayabiliriz: “ Bir çivi bir nalı, bir nal bir atı, bir at bir süvariyi, bir süvari bir bölüğü, bir bölük de bir ülkeyi kurtarır. ” Yani bir durum ne kadar basit gözükse de büyük olaylara zemin hazırlayabilir. Ayrıca bu durumu somutlaştırmak gerekirse Adolf Hitlerin 1905 yılında Viyana’daki Güzel Sanatlar Akademisi’ne başvurup reddedildiğini, sonrasında Alman ordusuna katıldığını hatırlatabilirim.

78 görüntüleme

©2019 by fikirkolektif. Tüm hakları saklıdır.